सण आणि व्रत

गौरी येणार म्हटलं की घरात साडी, दागिने, फुलं आणि फराळाची तयारी सुरू होते. पण या सगळ्याआधी स्वयंपाकघरातील धान्याची जागा आणि पाण्याची व्यवस्था नीट पाहिली का? महाराष्ट्रातील अनेक घरांत गौरींना माहेरवाशिणी मानलं जातं आणि त्यांच्या आगमनाला अन्नपूर्णा व समृद्धीचा भाव जोडला जातो. धान्याचे डबे रिकामे किंवा विस्कटलेले असतील, तर आज ते स्वच्छ करून व्यवस्थित लावा. जुनं आणि नवं धान्य बेफिकिरीने एकत्र करू नका. मुदत संपलेल्या वस्तू वेगळ्या करा. नळ गळत असेल किंवा सिंकखाली पसारा असेल, तर शक्य

‘बाप्पा, पैसे मिळू देत’, ‘हे काम होऊ देत’, ‘अडचण दूर कर’—आपल्या अनेक प्रार्थना इच्छा पूर्ण होण्याभोवती फिरतात. त्यात चुकीचं काही नाही. पण त्याचसोबत योग्य निर्णय घेण्याची बुद्धी, मिळालेला पैसा सांभाळण्याची शिस्त आणि चुकीच्या मोहाला नकार देण्याची ताकद मागितली, तर प्रार्थना अधिक अर्थपूर्ण होते. गणपतीला विघ्नहर्ता आणि बुद्धीची देवता मानलं जातं. म्हणून आजच्या आरतीनंतर तुमच्या आर्थिक अडचणीसाठी फक्त ‘पैसा हवा’ असं न म्हणता, नेमकं कोणतं विघ्न दूर करायचं आहे ते ओळखा. व्यवसायात ग्राहक

ऋषिपंचमी म्हटलं की अनेकांच्या मनात उपवास, विशिष्ट भाज्या आणि पूजेचे नियम येतात. पण या दिवसाचा अर्थ केवळ दिवसभर काय खाल्लं किंवा टाळलं एवढाच नाही. नकळत झालेल्या चुका स्वीकारणं, अहंकार बाजूला ठेवणं आणि ज्ञान देणाऱ्यांप्रती कृतज्ञ राहणं—ही ऋषिपंचमीची अधिक खोल शिकवण आहे. पूजा अगदी नियमाने झाली, पण घरातील ज्येष्ठ व्यक्तीशी बोलताना अपमान झाला; गुरूंनी दिलेला सल्ला सोयीचा नाही म्हणून दुर्लक्षित केला; किंवा घरकाम करणाऱ्या व्यक्तीशी कठोर वागलो—तर आपल्या वागण्यात बदल कुठे झाला, हा प्रश

गणेशोत्सवात कपडे, फुलं आणि सजावटीचे रंग निवडताना ‘माझ्या राशीचा शुभ रंग कोणता?’ हा प्रश्न अनेकांना पडतो. पण बाजारात दिसणाऱ्या सूर्यराशीच्या तारखांवरून तुमची रास ठरवू नका. भारतीय ज्योतिषातील असे उपाय चंद्रराशीनुसार पाहिले जातात. मेष आणि वृश्चिक चंद्रराशीसाठी लाल, मरून किंवा मातीसारखे उबदार रंग निवडता येतात. वृषभ आणि तूळ राशीसाठी पांढरा, गुलाबी किंवा फिकट निळा; मिथुन आणि कन्येसाठी हिरवा; कर्कसाठी पांढरा किंवा मोत्यासारखा रंग; सिंहासाठी केशरी किंवा सोनेरी; धनु आणि मीनसाठी पिवळा;

गणपतीच्या स्थापनेच्या दिवशी घरात लगबग असते. पाहुणे, आरती, नैवेद्य आणि फोटो या सगळ्यात एखादी गोष्ट राहून जाऊ शकते. नंतर कुणीतरी ‘हे चुकलं’ म्हटलं की मनात भीती बसते. अशावेळी घाबरू नका. बाप्पाच्या पूजेत श्रद्धा, स्वच्छता आणि मनापासून केलेला संकल्प सर्वात महत्त्वाचा आहे. स्थापनेनंतर सर्वप्रथम मूर्ती स्थिर आहे का ते पाहा. चौरंग हलत असेल किंवा विजेच्या तारा जवळ असतील, तर सुरक्षितपणे दुरुस्ती करा. मूर्ती हलवावी लागल्यास नमस्कार करून, कुटुंबातील जाणकार व्यक्तीच्या मदतीने सावकाश करा.

‘गणपती बाप्पा मोरया’चा जयघोष, हातात मूर्ती आणि घरात उत्साह—हा क्षण प्रत्येकासाठी खास असतो. पण गर्दी, ट्रॅफिक आणि शेवटच्या क्षणाची तयारी यामुळे काही साध्या गोष्टी राहून जातात. उद्या बाप्पाची स्थापना करणार असाल, तर आजच ही यादी पाहा. पहिली चूक म्हणजे मूर्तीच्या आकारापेक्षा जागा लहान असणं. दुकानात मूर्ती पाहताना ती योग्य वाटते; पण चौरंग, सजावट आणि पूजा करणाऱ्यांसाठी जागा उरणार आहे का, हे मोजून पाहा. दुसरी चूक म्हणजे मूर्ती घेऊन येताना तिला अस्थिर पृष्ठभागावर ठेवणं. वाहनात सपाट आध

हरतालिकेचं व्रत अनेक महिला श्रद्धेने करतात. कुणी सुखी वैवाहिक आयुष्यासाठी, कुणी योग्य जोडीदारासाठी, तर कुणी घरातील परंपरा म्हणून. पण दिवसभर उपवास करूनही मनात गैरसमज, राग किंवा भीती तशीच ठेवली, तर व्रताचा आत्मपरीक्षणाचा भाग मागे पडतो. माता पार्वतीने भगवान शिवांना पती म्हणून प्राप्त करण्यासाठी कठोर तप केलं, अशी हरतालिकेची कथा सांगितली जाते. या कथेत फक्त इच्छापूर्ती नाही; स्वतःच्या निर्णयावर विश्वास, संयम आणि नात्यातील निष्ठाही आहे. पूजेत काय मागाल? ‘माझ्या मनासारखंच घडू दे’ एवढ

गणपतीची मूर्ती ठरली, सजावटही जवळपास तयार झाली; पण बाप्पा नेमके कुठे बसणार, त्या जागेकडे नीट पाहिलंय का? उत्साहात सजावटीवर भर दिला जातो आणि पूजेची जागा अरुंद, अस्थिर किंवा विजेच्या तारांनी भरलेली राहते. शेवटच्या क्षणी होणारी ही धावपळ टाळता येते. सर्वप्रथम मूर्ती ठेवण्यासाठी मजबूत आणि समतल चौरंग निवडा. तो अशा जागी असावा जिथे आरती करताना कुटुंबाला सुरक्षितपणे उभं राहता येईल. पडदे, कागदी सजावट आणि दिवा यांच्यात पुरेसं अंतर ठेवा. लहान मुलं किंवा पाळीव प्राणी असतील, तर विद्युत जोडण

शिंगांना रंग, अंगावर झूल आणि गळ्यात घुंगरांची माळ—बैलपोळ्याचं दृश्य पाहिलं की गावची आठवण जागी होते. पण हा दिवस फक्त सजावटीचा किंवा फोटो काढण्याचा नाही. वर्षभर शेतात कष्ट करणाऱ्या बैलाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची ही महाराष्ट्राची जिवंत परंपरा आहे. आज अनेक मुलांनी शेती जवळून पाहिलेली नाही. अन्न ताटात येण्यामागे जमीन, पाऊस, शेतकरी आणि पशुधन यांची किती मोठी साखळी आहे, हे त्यांना सांगण्याची पोळा ही चांगली संधी आहे. पूजा करण्यापूर्वी हे लक्षात ठेवा बैलाला अंघोळ घालताना किंवा सजवत

मुलांच्या आरोग्याची, शिक्षणाची किंवा भविष्याची चिंता आईच्या मनातून सहज जात नाही. पिठोरी अमावस्येला माता आपल्या संततीच्या सुखासाठी प्रार्थना करतात. पण पूजेत एखादी वस्तू कमी पडली म्हणून चिंता करण्यापेक्षा या दिवसामागचा भाव समजून घेणं अधिक महत्त्वाचं आहे. पहिली चूक म्हणजे पूजा करताना सतत भीती बाळगणं. ‘काही वाईट होऊ नये’ एवढंच न म्हणता मुलाला सद्बुद्धी, आरोग्य आणि योग्य दिशा मिळावी असा सकारात्मक संकल्प करा. दुसरी चूक म्हणजे घरातील परंपरेची माहिती न घेता इंटरनेटवरील प्रत्येक पद्धत

दिवसभर धावपळ करूनही रात्री मनात एकच विचार राहतो—‘इतकं करूनही माझं काम का होत नाही?’ कधी योग्य वेळ चुकते, कधी निर्णय लांबतो, तर कधी आपणच भीतीमुळे पुढचं पाऊल टाकत नाही. मासिक शिवरात्री ही फक्त इच्छा सांगण्याची रात्र नाही; थांबून आपल्या अडथळ्याचं खरं कारण पाहण्याचीही वेळ आहे. आज रात्री पूजेसाठी खूप मोठी तयारी करण्याची गरज नाही. शिवलिंग किंवा भगवान शिवांच्या प्रतिमेसमोर दिवा लावा. पाणी, बेलपत्र आणि शक्य असल्यास पांढरं फूल अर्पण करा. त्यानंतर 11 किंवा 108 वेळा ‘ॐ नमः शिवाय’ म्हणा.

काम सुरू होतं, पण पूर्ण होण्याआधीच नवा अडथळा येतो. पैसे मिळणार असतात, पण तारीख पुढे जाते. कर्जाचा हप्ता आणि घरखर्च यांची जुळवाजुळव करताना दमछाक होते. अशा वेळी मंगळवारी येणाऱ्या प्रदोष व्रताला, म्हणजे भौम प्रदोषाला, विशेष महत्त्व दिलं जातं. भौम प्रदोषात भगवान शिवांसोबत मंगळाशी संबंधित अस्वस्थता, राग आणि कर्जाच्या चिंतेवर संयमाचा संकल्प केला जातो. फक्त पूजा करून दुसऱ्या दिवशी पुन्हा तेच चुकीचे आर्थिक निर्णय घेतले, तर उपायाचा खरा अर्थच उरत नाही. म्हणून आजच्या पूजेसोबत एक व्यवहार

भावा-बहिणीच्या पवित्र आणि अतूट नात्याचा सण म्हणजेच 'रक्षाबंधन'. दरवर्षी श्रावण महिन्यातील पौर्णिमेला हा उत्सव अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो. यंदा शुक्रवार, २८ ऑगस्ट २०२६ रोजी रक्षाबंधन आहे. या दिवशी बहिणी भावाच्या औक्षण करून त्याच्या मनगटावर प्रेमाची राखी बांधतात आणि त्याच्या सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करतात; तर भाऊ तिच्या रक्षणाचे वचन देतो. शास्त्रानुसार राखी बांधताना 'भद्रा काळ' वर्ज्य मानला जातो. भद्रेच्या काळात केलेले कोणतेही मांगलिक कार्य फलदायी ठरत नाही, अशी धार्मिक मा

श्रावण महिन्यातील अतिशय महत्त्वाचा आणि निसर्गाशी नाते जोडणारा सण म्हणजे नागपंचमी (Nag Panchami 2026). यंदा १७ ऑगस्ट २०२६ रोजी श्रावण शुद्ध पंचमीला हा उत्सव साजरा केला जात आहे. भारतीय संस्कृतीत प्राणिमात्र, पक्षी आणि निसर्गाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याची जुनी परंपरा आहे. नागदेवतेची पूजा करून पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचा संकल्प करणे, हा या सणामागचा मुख्य हेतू आहे. नागपंचमीला पूजा करताना कोणती काळजी घ्यावी? कोणत्या चुका टाळणे अत्यंत गरजेचे आहे आणि पूजा विधी काय? याविषयीची सविस्तर

हिंदू धर्मसंस्कृतीत नागदेवतेला अतिशय पवित्र आणि पूजनीय स्थान देण्यात आले आहे. भगवान शिवशंकरांनी नागाला आपल्या गळ्यात अलंकार म्हणून धारण केले आहे, तर सृष्टीचे पालनहार श्रीविष्णू क्षीरसागरात शेषनागाच्या शय्येवर विश्राम करतात. द्वापारयुगात याच शेषनागाने बलरामाच्या रूपात अवतार घेऊन श्रीकृष्णाची अखंड सेवा केली. नागदेवतेप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आणि महादेवांची कृपा मिळवण्यासाठी श्रावण महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या पंचमीला नागपंचमी साजरी केली जाते. यंदा १७ ऑगस्ट २०२६ रोजी नागपं

सनातन धर्मात वर्षातील सर्व २४ एकादशींमध्ये 'निर्जला एकादशी' ही सर्वात महत्त्वाची, कल्याणकारी आणि कठीण मानली जाते. २५ जून रोजी हा पवित्र सण साजरा केला जात आहे. ही तिथी भगवान विष्णूंच्या आराधनेसाठी सर्वोत्तम मानली जातेच, पण या दिवशी माता लक्ष्मीचे स्वरूप असलेल्या पवित्र तुळशीची पूजा करण्यालाही विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. जर तुम्ही पैशांची चणचण, कर्जाचा डोंगर, मानसिक तणाव किंवा कौटुंबिक वादांमुळे त्रस्त असाल, तर ज्योतिषशास्त्रानुसार निर्जला एकादशीच्या दिवशी तुळशीशी संबंधित काही स

हिंदू धर्मशास्त्रानुसार, प्रत्येक महिन्याच्या त्रयोदशी तिथीला 'प्रदोष व्रत' पाळले जाते. जेव्हा ही तिथी सोमवारी येते, तेव्हा त्याला 'सोम प्रदोष' असे संबोधले जाते. सोमवार हा भगवान शिवशंकरांचा अत्यंत प्रिय वार असल्याने, या दिवशी येणाऱ्या प्रदोषाचे महत्त्व द्विगुणित होते. हे व्रत केवळ आध्यात्मिक प्रगतीसाठीच नाही, तर मानसिक स्वास्थ्य सुधारण्यासाठीही अत्यंत प्रभावी मानले जाते. सोम प्रदोष व्रताचे आध्यात्मिक महत्त्व १. मानसिक स्थैर्य: ज्योतिषशास्त्रानुसार, सोमवार आणि प्रदोष यांचा संय

आपल्याकडे कोणत्याही शुभ कार्यात, पूजेत किंवा मंदिरात गेल्यानंतर मनगटावर मंत्रोपचारासह कलावा किंवा मौली बांधली जाते. हा धागा आपल्याला संकटांपासून वाचवतो आणि सकारात्मक ऊर्जा देतो, अशी आपली श्रद्धा आहे. मात्र, अनेक लोक हा धागा महिनानुमहिने, तो आपोआप तुटेपर्यंत हातावर तसाच ठेवतात. प्रसिद्ध आध्यात्मिक अभ्यासक डॉ. शिवम साधक यांच्या मते, ही पद्धत चुकीची ठरू शकते. २१ दिवसांचा नियम: डॉ. शिवम साधक यांच्या मते, पूजेच्या धाग्यामध्ये असलेली मंत्रशक्ती आणि सकारात्मक ऊर्जा एका ठराविक काळापर